Sağlıkta Sosyal Eşitsizlikler, Hakkaniyet ve Sindemik Yaklaşım
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18183191Anahtar Kelimeler:
Sosyal belirleyiciler, Hakkaniyet, PROGRESS, Sindemik yaklaşımÖzet
Sağlığın sosyal belirleyicileri, sosyal eşitsizlikler ve hakkaniyetli sağlık hizmeti konuları neredeyse sanayi devriminin başlangıcından beri bilinen, üzerinde kafa yorulan, tartışılan, sağlık sektöründe büyük ölçüde kabul görmüş olan konulardır. Ne var ki bu denli eski bir geçmişe sahip konunun sahibi bulunmadığı gibi kullanım değeri olan çözüm önerileri yok denecek kadar azdır. Konuya ilişkin sorunların çözümü sağlık çalışanları tarafından yöneticilere, yöneticiler tarafından da politikacılara bırakılmakta, politikacıların ise ilgisini çekmemektedir.
Bu yazıda önce sağlığın sosyal belirleyicileri konusunda özet bilgi verilerek sağlık alanında günümüzde öne çıkan sosyal eşitsizlikler ve hizmet kullanımında hakkaniyet sorunları üzerinde durulmuştur. Başta halk sağlıkçılar ve hekimler olmak üzere sağlıkla ilgilenen her kesimin sağlıklı bir değerlendirme yapmasına yol göstermesi için kullanılması uygun olan, İngilizce yaşanılan yer, ırk-etnik köken, meslek, cinsiyet, din, eğitim durumu, sosyoekonomik durum ve sosyal sermaye sözcüklerinin baş harflerinden oluşan PROGRESS ile sorunlara sindemik yaklaşımın önemi konusunda bilgi verilmiştir.
Referanslar
-Hayran O. Sağlıkta hakkaniyetin sosyal belirleyicileri. ESTÜDAM Halk Sağlığı Dergisi, 2025;10(3):398-403. https://doi.org/10.35232/estudamhsd.1701208
-McKinlay JB, McKinlay SM. The questionable contribution of medical measures to the decline of mortality in the United States in the twentieth century. The Milbank Memorial Fund Quarterly: Health and Society, 1977;55(3):405–428. (p. 422).
-Bryant T (ed.). Handbook on the Social Determinants of Health. Edward Elgar Publishing, UK. 2025:51.
- Donkin A, Goldblatt P, Allen J, Nathanson V, Marmot M. Global action on the social determinants of health. BMJ Glob Health 2017;3:e000603 Http://dx.doi.org/10.1136/bmjgh-2017-000603
-Bunker JP. Impact of economics on medical practice. J R Soc Med. 1995;88(12):667-8.
-Social determinants of health [İnternet]. World Health Organization; [erişim tarihi: 20 Kasım 2025]. Erişim adresi: https://www.who.int/health-topics/social-determinants-of-health#tab=tab_1
- O’Neill J, Tabish H, Welch V, Petticrew M, Pottie K, Clarke M et al. Applying an equity lens to interventions- using PROGRESS ensures consideration of socially stratifying factors to illuminate inequities in health. J Clin Epidemiol 2014;67-56–64.
- Horton R. Offline: COVID-19 is not a pandemic. The Lancet, 2020;396(10255):874. https://doi.org/10.1016%2FS0140-6736(20)32000-6
-Singer M, Snipes C. Generations of suffering: experiences of a treatment program for substance abuse during pregnancy. Journal of Health Care for the Poor and Underserved 1992;3(1):222-34.
-Singer M. A Dose of drugs, a touch of violence, a case of AIDS: Conceptualizing the SAVA Syndemic. Free Inquiry in Creative Sociology 1996;24(2):99-l 10.
-Kompaniyets L, Pennington AF, Goodman AB, Rosenblum HG, Belay B, Ko JY, Chevinsky JR, Schieber LZ, Summers AD, Lavery AM, Preston LE, Danielson ML, Cui Z, Namulanda G, Yusuf H, Mac Kenzie WR, Wong KK, Baggs J, Boehmer TK, Gundlapalli AV. Underlying medical conditions and severe illness among 540,667 adults hospitalized with COVID-19, March 2020–March 2021. Preventing Chronic Disease, 2021;18, E66. http://dx.doi.org/10.5888/pcd18.210123
-Stokes EK, Zambrano LD, Anderson KN, Marder EP, Raz KM, El Burai Felix S, Tie Y, Fullerton KE. Coronavirus disease 2019 case surveillance – United States, January 22–May 30, 2020. Morbidity and Mortality Weekly Report, 2020; 69(24): 759–765. https://doi.org/10.15585/mmwr.mm6924e2
-Krieger N, Waterman PD, Chen JT. COVID-19 and overall mortality inequities in the surge in death rates by zip code characteristics: Massachusetts, January 1 to May 19, 2020. American Journal of Public Health, 2020;110(12), 1850–1852. https://doi.org/10.2105/AJPH.2020.305913
-Chen JT, Krieger N. Revealing the unequal burden of COVID-19 by income, race/ethnicity, and household crowding: US county versus zip code analyses. Journal of Public Health Management and Practice, 2021; 27(Suppl. 1), S43–S56. https://doi.org/10.1097/PHH.0000000000001263
-Feldman JM, Bassett MT. The relationship between neighborhood poverty and COVID-19 mortality within racial/ethnic groups (Cook County, Illinois). MedRxiv. 2020. https://doi.org/10.1101/2020.10.04.20206318
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 HALK SAĞLIĞI ARAŞTIRMA VE UYGULAMALARI DERGİSİ
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
