Türkiye ve Dünyada Modern Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmetlerinin Tarihsel Gelişim Sürecine Genel Bir Bakış
Anahtar Kelimeler:
Acil Sağlık Hizmetleri, Sağlık Politikaları, Tıp Tarihi, Koruyucu Sağlık Hizmetleri, HÖASH Tarihsel GelişimiÖzet
Dünyadaki hastane öncesi acil sağlık hizmetleri (HÖASH) uygulamaları incelenirken Anglo-Sakson ve Fransız-Alman olarak iki ekol karşımıza çıkar. Bu uygulamaların üstünlükleri ve farklılıkları sıklıkla karşılaştırılmakta ve araştırmalar düzenlenmektedir. Ülkemizdeki uygulamalar değerlendirilirken yapılan araştırma ve incelemeler yakından takip edilmeli ve buradan hareketle koşullarımıza uygun düzenlemeler yapılmalıdır. Değerlendirmelerin nitelikli yapılabilmesi için, bahsedilen modellerin tarihsel gelişim süreci anlaşılmalı ve süreç içerisindeki gözlem, tespit ve çözümler iyice tahlil edilmelidir. HÖASH, tarih boyunca savaşlar, endüstrileşme ve şehirleşme ile başlayan ve gelişen bir alan olmuştur. Artan ihtiyaçlarla gelinen noktada modern anlamda uygulamalar, İkinci Dünya Savaşı sonrası süreç ile başlamış ve 1990’lı yıllara kadar hızlı bir gelişme göstermiştir. HÖASH için 1950 ve 1960’lı yıllardaki gelişmeler, 1970’lerdeki düzenlemelerle günümüz uygulamalarının temeli atılmış, daha sonra yapılan iyileştirmelerle de kapsamı ve kalitesi artırılmıştır. Ülkemizde ise uygulamalar 1950’li yıllarda başlamış olmasına karşın, modern anlamdaki ilk uygulamalar 1980’li yılların ortalarından başlatılabilmiş ve güncel uygulamaların temeli 1990’lı yıllarda atılmıştır. Türkiye’de yaşanan bu gecikmenin nedenleri ayrıntılı incelenerek tespit edilmelidir. Ülkemizin mevcut koşullarının detaylıca incelenmesi, mevcut uygulamaların etkililiğinin araştırılarak koşullarımıza uygun hale getirilmesi önem arz etmektedir.
Referanslar
Brooks, Ingrid A., et al. "An historical examination of the development of emergency medical services education in the US through key reports (1966-2014)." Prehospital and disaster medicine 31.1 (2016): 90-97.
Shah, Manish N. "The formation of the emergency medical services system." American journal of public health 96.3 (2006): 414-423.
Dick, Wolfgang F. "Anglo-American vs. Franco-German emergency medical services system." Prehospital and disaster medicine 18.1 (2003): 29-37.
Hecker, Norman, and Bernd Dieter Domres. "The German emergency and disaster medicine and management system—history and present." Chinese journal of traumatology 21.02 (2018): 64-72.
Sefrin, Peter, and Johann W. Weidringer. "History of emergency medicine in Germany." Journal of Clinical Anesthesia 3.3 (1991): 245-248.
Sefrin, P. "History of the rescue service in Germany--especially in regard to emergency medicine." Anasthesiologie, Intensivmedizin, Notfallmedizin, Schmerztherapie: AINS 38.10 (2003): 623-629.
Rief, Martin, et al. "Physician utilization in prehospital emergency medical services in Europe: an overview and comparison." Emergencias 35.2 (2023): 125-135.
Sefrin, Peter. "Development of emergency medical services in Germany-Western part of Germany." Anasthesiologie, Intensivmedizin, Notfallmedizin, Schmerztherapie: AINS 48.11-12 (2013): 734-738.
Moecke, Heinzpeter. "Emergency medicine in Germany." Annals of emergency medicine 31.1 (1998): 111-115.
Tanigawa, Koichi, and Keiichi Tanaka. "Emergency medical service systems in Japan: past, present, and future." Resuscitation 69.3 (2006): 365-370.
Shimizu, Kentaro, et al. "Emergency medicine in Japan: past, present, and future." International Journal of Emergency Medicine 14 (2021): 1-9.
Hori, Shingo. "Emergency medicine in Japan." The Keio journal of medicine 59.4 (2010): 131-139.
Ochi, Genro, Tatsuru Arai, and Yukihiro Watoh. "Comparison of Emergency Medical Services in Rural Areas of US and Japan." Nihon Kyukyu Igakukai Zasshi 8.6 (1997): 247-252.
Numanoğlu SC, Elçioğlu Ö, Özden H, İnlüoğlu İ. 19. yüzyılda Acil Tıp Hizmetleri, Cumhuriyet Sonrası Türkiye’de Acil Yardım Hizmetlerinin Sunumu. V. Türk Tıp Tarihi Kongresi. Ankara; 1998:99-105
Erbay H. Türkiye’nin İlk Ambulans Servisi: 077 Hızır Acil. Turkiye Klinikleri J Med Ethics. 2021;29(3):323-30
Demirbilek Ö, Hatik SH. Dünyada ve Türkiyede Acil Sağlık Hizmetleri ve Tarihçesi. Sağlığın Korunması ve Geliştirilmesi – I. İksad Yayınları; 2020. p. 41-58.
Ünlüoğlu İ, Ekşi A, Elçioğlu Ö. Acil Tıp Hizmetleri Paralelinde Ambulansların Gelişimi. Sendrom. 2002;14(2):18-
Erbay, H. Türkiye'de Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmetlerinin Numarası Niçin 112? Tarih Perspektifinden Bir Değerlendirme. Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi. 2017; (1), 28-32
Baskett, P. J. F. (1999). EMS systems in the United Kingdom: past, present and future. Resuscitation, 41(1), 17–23.
Bledsoe, B. E., Porter, R. S., & Cherry, R. A. (2007). Paramedic Care: Principles & Practice. Prentice Hall.
Guly, H. R. (2006). The development of accident and emergency medicine in the UK. Emerg Med J, 23(10), 740–744.
Lerner, E. B., & Moscati, R. M. (2001). The golden hour: scientific fact or medical urban legend? Academic Emergency Medicine, 8(7), 758–760.
Maki, M. (2001). Emergency medical service systems in Japan. Resuscitation, 49(2), 145–151.
Cara, M. et al. “The SAMU System of France.” Prehospital and Disaster Medicine 1 (1985): 140 – 142.
Menthonnex, P., & Menthonnex, E. (2010). Histoire de la médecine d’urgence de Napoléon à nos jours. In Conférence Congrès Urgences (pp. 569-97). (orijinalinden çeviri yapılarak erişilmiştir)
Barot, Frank. "La médecine d’urgence: évolution du concept, de l’Antiquité au SAMU." Amiens: Faculte de Medicine d" Amiens, Universite de Picardie Jules Verne (1998). (orijinalinden çeviri yapılarak erişilmiştir)
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 HALK SAĞLIĞI ARAŞTIRMA VE UYGULAMALARI DERGİSİ
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
